VIBRIO GÂY BỆNH TPD CÓ NHỮNG ĐẶC ĐIỂM GÌ?
Bệnh hậu ấu trùng trong suốt, tôm gương hay tôm thủy tinh (TPD) bắt đầu xuất hiện cuối 2019 ở Trung Quốc. Bệnh hoành hành ở các tỉnh phía nam, tới 2020 lan ra khắp các tỉnh phía bắc, dẫn tới 80% trại giống, trại gièo phải đóng cửa. Tại Trung Quốc, tỷ lệ mắc bệnh TPD tiếp tục tăng cao năm 2021 và 2022, năm 2023 thiệt hại do TPD vẫn còn rất nghiêm trọng.
Từ khi bệnh TPD xuất hiện, những nhà khoa học Trung Quốc đã tiến hành nghiên cứu xác định được tác nhân và cơ chế gây bệnh. Bài viết này MSD mong muốn tổng hợp thông tin cập nhật về bệnh TPD để người nuôi có những cách tiếp cận phù hợp, từ đó có những giải pháp ngăn ngừa hiệu quả.
Dấu hiệu nhận biết
Tôm giảm ăn, giảm hoạt động, lờ đờ, yếu ớt, chậm hoặc không phản ứng với ngoại kích thích. Ruột, dạ dày trống, gan tụy nhạt hoặc mất màu. Triệu chứng tương tự với bệnh hoại tử gan tụy cấp (AHPND) do VAHPND gây ra nhưng tỷ lệ chết rất cao trong thời gian ngắn, thiệt hại lên đến 90% sau chỉ 1-2 ngày xuất hiện triệu chứng. Tôm bệnh sắp chết có dạ dày, ruột trống, cơ thịt sưng phồng, bề ngoài trong suốt, nhìn xuyên qua không thấy đường ruột, gan tụy (người nuôi gọi là bệnh mờ đục, bệnh gương, bệnh hậu ấu trùng trong suốt…). Bệnh thường xảy ra giai đoạn PL4-PL12 trong trại giống, và ở ao nuôi trong khoảng 2 tuần đầu sau khi thả.
Tác nhân gây bệnh
Vibrio (VTPD) có chứa protein-độc- tính-cao (Vibrio High Virulence Protein- VHVP) gây độc cấp tính đối với biểu mô gan tụy, đường ruột hậu ấu trùng. Các tác nhân VHVP này làm bong tróc tế bào biểu mô gan tụy và ruột giữa, tương tự với cơ chế gây hại của bệnh hoại tử gan tụy cấp, nhưng độc lực của VTPD cao hơn VAHPND 1000 lần.
Phân tích sâu hơn đối với các VHVP này, các nhà nghiên cứu cho thấy các protein-độc-lực-cao có khối lượng phân tử > 100 kDa. Dường như thuộc nhóm nội độc tố (endotoxins), vì không phát hiện VTPD tiết VHVP ra môi trường.
Vibrio gây bệnh TPD (VTPD) có đặc điểm gì?
Báo cáo mới nhất của nhóm nghiên cứu, đã phân tích gien, so sánh vibrio gây TPD (VTPD) và vibrio thông thường, cho thấy, VTPD chứa 2 gien mã hóa nên VHVP gây độc được xác định trên plasmid. Chỉ vi khuẩn, vibrio nào có chứa 2 gien kép này mới gây bệnh TPD. Nhóm nghiên cứu đặt tên 2 gien là vhvp-1 và vhvp-2, 2 gien này lần lượt mã hóa nên protein-độc-lực-cao VHVP-1 và VHVP-2. Trong đó, VHVP-2 có độc lực mạnh hơn VHVP-1. Độc lực cũng sẽ giảm đi ở các chủng vi khuẩn đột biến chỉ còn có 1 gien. Dựa vào kết quả nghiên cứu này, bộ mồi (primer set) để xác định VTPD bằng phân tích PCR cũng được phát triển để nhận biết vhvp-1 và vhvp-2.
Trên đây là một số thông tin cập nhật về bệnh TPD, có thể tóm tắt như sau: Bệnh TPD do một nhóm vibrio gây ra gọi là VTPD. VTPD chứa protein-độc-lực-cao VHVP1 và VHVP2 (~ 1000 lần VAHPND), protein gây độc có thể thuộc nhóm nội độc tố – chỉ tiết ra khi vi khuẩn chết hoặc tiếp xúc với tế bào gan tụy, ruột giữa vật chủ. Chỉ Vibrio có chứa 2 đoạn gien kép vhvp1 và vhvp2 trên plasmid mới gây bệnh TPD, vibrio đột biến có chỉ 1 genes vhvp1 hoặc vhvp2 (trên plasmid) không gây ra được TPD vì độc lực đã giảm.
Giải pháp MSD phòng ngừa TPD
- Thực hiện tốt vệ sinh trại (ao nuôi) trước vụ nuôi mới, thực hành An toàn sinh học
- Chọn tôm giống khỏe mạnh có độ tuổi lớn > PL12
- Quản lý tảo và môi trường nước bằng bộ vi sinh, đặc biệt vi sinh khống chế vibrio
- Bộ giải pháp phòng bệnh EMS/ AHPND (ngừa Vibrio) nghiêm ngặt
- Phòng chống stress và nâng cao sức khỏe tôm
- Định kỳ kiểm tra sức khỏe gan, ruột tôm bằng Pro-Lab
Hãy liên hệ với MSD để có những quy trình, giải pháp sản phẩm phòng ngừa bệnh TPD hiệu quả!
VN-PQA-250700002
BỘ PHẬN THỦY SẢN MSD ANIMAL HEALTH
Tài liệu tham khảo:
1. Feng Yang, highly lethal Vibrio parahaemolyticus strains cause acute mortality in Penaeus vannamei post-larvae, Aquaculture 2021.
2. Feng Yang, Vibrio parahaemolyticus becomes highly virulent by producing Tc toxins, Aquaculture 2023
3. Shuang Liu, Vibrio parahaemolyticus becomes lethal to post-larvae shrimp via acquiring novel virulence factors, Microbiology Spectrum 2023.
4. Ying Zou, Determination of the Infectious Agent of Translucent Post-Larva Disease (TPD) in Penaeus vannamei, Pathogens 2020.