Bệnh trắng mình thối đuôi trên cá tra giống

Bệnh trắng mình thối đuôi (TMTĐ) ngày càng trở nên phổ biến, với tần suất xuất hiện cao và có thể gây hao hụt tích lũy lên đến 100%. Chúng tôi xin chia sẻ một số thông tin về bệnh này, nhằm giúp người nuôi hệ thống lại tác nhân và các yếu tố làm tăng thiệt hại, đồng thời đề xuất giải pháp phù hợp trong quá trình nuôi.

Dấu hiệu và nguyên nhân

Dấu hiệu thường gặp: Bệnh thường xuất hiện giai đoạn ương, từ 2 – 4 tuần đầu sau thả bột; cá thường gom cục. Lúc đầu cá mất nhớt, tạo ra các mảng trắng lớn; sau đó các mảng trắng lan nhanh và gây tổn thương nghiêm trọng da, đặc biệt vây đuôi bị ăn mòn nhanh chỉ 1 – 2 ngày sau khi phát hiện bệnh.
Nguyên nhân: Bệnh do vi khuẩn Flavobacterium columnare gây ra. Đây là vi khuẩn gram âm, dạng que, có khả năng di chuyển. Vi khuẩn có thể sống trong môi trường nước đến 16 ngày ở 25°C trong nước cứng, kiềm và lơ lửng hữu cơ cao, trong điều kiện thí nghiệm chúng vẫn có thể gây bệnh sau 5 tháng. Ngoài ra, khả năng tồn tại của vi khuẩn trong bùn lâu hơn trong nước với điều kiện nhiệt độ tương tự.

Hình 1: Ao cá bị thối đuôi nước đậm màu và hữu cơ lơ lửng

Hình 2: Cá nhiễm trùng bánh xe

Hình 3: Cá bệnh TMTĐ nặng

Yếu tố khiến bệnh tiến triển nhanh và trở nên nghiêm trọng

Chất lượng nước kém như oxy hòa tan thấp, khí độc nitrit/amoniac tăng; trong đó chất hữu cơ lơ lửng được xem là yếu tố then chốt làm bệnh diễn ra nhanh và gây thiệt hại lớn.
Ký sinh trùng làm tổn thương da, mang, tạo “cửa ngõ” cho vi khuẩn tấn công cá. Khi đồng nhiễm cả ký sinh trùng và F. columnare thường gây thiệt hại lớn.
Yếu tố khác: biến động nhiệt độ ngày đêm lớn, mật độ ương cao, sốc do thao tác khi vận chuyển hoặc san cá hương (ảnh hưởng hàng rào bảo vệ tự nhiên của lớp nhớt, cùng các vết xây xát do thao tác) cũng làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh.

Một số khó khăn khi điều trị bệnh

Bệnh xảy ra sớm khi cá còn giai đoạn hương nên rất mẫn cảm với các hóa chất xử lý để giảm khuẩn trong ao; cá nhỏ và thường ăn thức ăn dạng mảnh nên khó đưa thuốc hoặc chế phẩm qua đường ăn.
Bệnh diễn biến nhanh: từ lúc phát hiện đến lúc bùng phát chỉ 1 – 2 ngày; tỷ lệ hao hụt tích lũy có thể lên đến 100% sau 3 ngày.
Cá bệnh thường bội nhiễm ký sinh trùng như trùng bánh xe, sán lá, làm điều trị khó khăn và kém hiệu quả hơn.

Phòng bệnh

Chọn cá bột từ cơ sở uy tín; thả mật độ 600 – 800 cá bột/m²
Vệ sinh ao ương kỹ: bơm bùn, phơi đáy để giảm vi khuẩn tích tụ ở đáy ao.
Lắp quạt nước để hạn chế phân tầng nhiệt độ và bổ sung oxy hòa tan.
Khi san cá đặc biệt giai đoạn hương nên thực hiện vào lúc sáng sớm, đồng thời chọn lưới cùng các thiết bị có độ nhám thấp để giảm thiểu tối đa xây xát cho cá.
Sử dụng Proquatic® AQ Fresh tạo quần thể vi sinh vật hữu ích ngay từ lúc chuẩn bị nước ao để kiểm soát khí độc, ổn định môi trường; hạn chế tối đa thay nước trong tháng đầu, chỉ thay khi có ao lắng.
Sử dụng Proquatic® PondFlocc để kiểm soát chất hữu cơ lơ lửng, hấp thụ độc tố nền đáy, định kỳ 3 – 5 ngày/lần.
Tăng tần suất diệt khuẩn bằng sản phẩm an toàn như Fetant™ CIS định kỳ 3 – 5 ngày/lần trong 3 tuần đầu sau thả bột.
Xổ ký sinh trùng sớm với Hadaclean® A + BayMet® (từ ngày 10 – 15) để giảm thiệt hại khi bội nhiễm vi khuẩn.

Ứng phó nhanh khi xảy ra dịch bệnh

Khi xuất hiện dấu hiệu đầu tiên: ngưng cho ăn 1–2 ngày, tăng quạt nước, tăng cường vệ sinh ao, thay nước để giảm mật độ khuẩn; tiến hành diệt khuẩn liên tục 2 ngày với Fetant™ CIS. Nếu nước có nhiều chất hữu cơ lơ lửng, dùng Proquatic® PondFlocc vào buổi sáng và diệt khuẩn bằng Fetant™ CIS vào buổi chiều mát.
Cho ăn kháng sinh từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 theo kháng sinh đồ thực địa, để giảm hiện tượng kháng kháng sinh.

Trước những thách thức từ việc điều trị kém hiệu quả do bệnh xảy ra ở giai đoạn cá nhỏ, diễn biến nhanh và thường bội nhiễm ký sinh trùng, thì phòng bệnh bằng cách ngăn chặn hoặc hạn chế các yếu tố khiến bệnh nghiêm trọng được xem là giải pháp chính giúp người nuôi giảm thiểu tác động của bệnh TMTĐ.

VN-HADA-251100001

Tài liệu tham khảo

Từ Thanh Dung, Nguyễn Thị Tiên và Nguyễn Anh Tuấn, 2012, Nghiên cứu bệnh trắng mình thối đuôi trên cá tra và giải pháp điều trị, TCKH 22c 136-145, Đại học Cần Thơ.
Annelies Maria Declercq, Freddy Haesebrouck, Wim Van den Broeck, Peter Bossier and Annemie Decostere, 2013, Bệnh Columnaris ở cá: tổng quan tập trung vào tương tác giữa vi khuẩn và vật chủ
Vi L.T. Tran, Andrew C. Barnes a, Francisca Samsing, Ut N. Vu, Kerrie Wiley, 2025, Quan điểm của người nuôi cá tra về những thách thức và biện pháp quản lý sức khỏe ở ĐB Sông Cửu Long Việt Nam: Một nghiên cứu định tính.